ابو القاسم سلطانى

83

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 2299 قرصعنه جبلى Eryngium alpinum گياهى است چند ساله ، به ارتفاع تا 70 سانتيمتر از خانواده Umbelliferae كه محل رويش آن كوه‌هاى آلپ ، ژرار ، كوه‌هاى شرق و مركز يوگسلاوى مىباشد . . . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : ابن بيطار از قول ابو العباس نباتى صاحب كتاب رحله مىنويسد يك قسم از قرصعنه ، كوهى است داراى ساقه مفرد و برگ محدب ، از نظر گرمى بسيار قوى است و براى درد پشت بسيار خوب است ( 1 * ) . صاحب تحفه مىنويسد . . . " قسم ششم كه قرصعنه جبلى نامند برگش حدبه‌دار و قوى الحرارت و در بيت المقدس جهت درد كمر و موارد بارده مجرب مىدانند " ( 2 * ) . ساير موارد مصرف آن همانند قرصعنه زرقاء و قرصعنه مسدس مىباشد . رجوع شود به كدهاى 2302 و 2301 . ( 1 * ) - تت جامع مفردات ج 4 ص 12 ( 2 * ) - تلخيص از تحفه 204 و مخزن الادويه 441 Code - 2301 قرصعنه ( قرصعنه مسدس ) Eryngium caeruleum M . B . قرصعنه يا قرصعنه مسدس ، گياهى است پايا ، علفى ، داراى ساقه‌اى به ارتفاع 80 - 20 سانتيمتر ، بدون كرك ، با انشعابات دو شاخه دور از هم ، برگ‌هاى پائين ساقه دراز ، پهن و برگ‌هاى ساقه بدون دمبرگ ، داراى براكنه‌هاى خاردار و گل به رنگ آبى روشن مىباشد . گياه در منطقه وسيعى از شمال ايران از جمله رشت ، دره تالار بين كدوك و عباس‌آباد ، بندر گز ، خراسان ، بين قوچان و مشهد رويش دارد . تاريخچه و موارد مصرف درمانى در طب سنتى : واژه قرصعنه معرب از Qersaanna سريانى مىباشد . يونانىها و رومىها گياه را نمىشناخته‌اند . در كتب جامع المفردات ابن بيطار ، تحفه حكيم مومن و مخزن الادويه 8 قسم از انواع قرصعنه شرح داده شده است . تطبيق نام‌هاى ذكر شده پنج گياه كه مصرف درمانى داشته‌اند با نام‌هاى علمى آنها كه انجام شد به شرح زير مىباشد : 1 - قرصعنه جبلى يا كوهى ، قرصعنه محدب الورق Eryngium alpinum كه شرح آن گذشت . 2 - قرصعنه ، قرصعنه مسدس E . caeruleum گياه مورد بحث 3 - قرصعنه زرقا E . campestre ( كد 2302 )